Mục tiêu quan trọng trong quá trình điều trị bệnh đái tháo đường (ĐTĐ) là duy trì mức đường huyết của người bệnh ở trạng thái ổn định trong thời gian dài, từ đó góp phần hạn chế và ngăn ngừa các biến chứng do bệnh gây ra. Bên cạnh việc kiểm tra đường huyết tại từng thời điểm, HbA1c là một trong những chỉ số quan trọng giúp bác sĩ đánh giá mức độ kiểm soát đường huyết của bệnh nhân trong một khoảng thời gian dài hơn. Tuy nhiên, trên thực tế, việc kiểm tra HbA1c đôi khi không được duy trì đều đặn trong quá trình điều trị, một phần do người bệnh chưa hiểu đầy đủ vai trò và tầm quan trọng của chỉ số này. Vì vậy, người bệnh nên đi khám và thực hiện xét nghiệm HbA1c theo hướng dẫn của bác sĩ để có thể theo dõi tình trạng kiểm soát đường huyết một cách phù hợp.
HbA1c là gì và được hình thành như thế nào?
Hemoglobin, thường được viết tắt là Hb, là một trong những thành phần cấu tạo nên tế bào hồng cầu và có vai trò vận chuyển oxy trong máu. Trong điều kiện bình thường, đường có trong máu luôn có một mức độ gắn kết nhất định với hemoglobin của hồng cầu. HbA1c là dạng chiếm phần lớn ở người trưởng thành và có thể được sử dụng để đại diện cho tình trạng đường gắn với hemoglobin trong hồng cầu.
Quá trình hình thành HbA1c diễn ra tương đối chậm, với mức khoảng 0,05% mỗi ngày. Khi đã được hình thành, HbA1c tồn tại trong suốt đời sống của hồng cầu, khoảng 120 ngày. Chính vì đặc điểm này mà sự thay đổi của HbA1c không diễn ra ngay lập tức theo từng biến động đường huyết trong ngày mà thường cần một khoảng thời gian nhất định, trong đó những thay đổi sớm nhất có thể được ghi nhận trong khoảng bốn tuần.
Để xác định HbA1c, người bệnh được lấy một mẫu máu. Mẫu máu sau đó được đưa đến phòng xét nghiệm và có thể được đo bằng nhiều phương pháp khác nhau. Kết quả HbA1c được biểu thị dưới dạng tỷ lệ phần trăm so với tổng lượng hemoglobin có trong máu.
Ý nghĩa của HbA1c trong việc theo dõi đường huyết
Khác với xét nghiệm đường huyết thông thường chỉ phản ánh lượng đường trong máu tại thời điểm lấy mẫu, HbA1c cho biết một bức tranh tổng quát hơn về mức đường huyết trung bình của người bệnh trong khoảng hai đến ba tháng trước đó. Vì vậy, đây là một xét nghiệm có giá trị trong việc theo dõi quá trình kiểm soát đường huyết và giúp cả bác sĩ lẫn người bệnh đánh giá xem việc điều trị trong thời gian vừa qua có đạt hiệu quả hay không.
Việc duy trì HbA1c ở mức phù hợp có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình điều trị đái tháo đường. Khi HbA1c được giữ dưới ngưỡng, người bệnh có thể làm chậm và góp phần ngăn ngừa sự phát triển của các biến chứng liên quan đến mắt, thận và thần kinh. Nhiều nghiên cứu lớn cho thấy việc duy trì đường huyết ổn định liên tục trong ngày thông qua chế độ dinh dưỡng hợp lý, lối sống thích hợp và quá trình điều trị phù hợp có thể làm thay đổi chỉ số HbA1c theo hướng tích cực.
HbA1c và xét nghiệm đường huyết cần được hiểu như thế nào?
Xét nghiệm đường huyết lúc đói và xét nghiệm HbA1c đều có vai trò trong quá trình theo dõi bệnh nhưng cung cấp những thông tin khác nhau. Đường huyết lúc đói chủ yếu phản ánh lượng đường trong máu tại thời điểm thực hiện xét nghiệm. Trong khi đó, HbA1c cho thấy mức đường huyết trung bình trong một khoảng thời gian dài hơn, thường là từ hai đến ba tháng.
Do đó, HbA1c có thể giúp bác sĩ nhìn được xu hướng kiểm soát đường huyết trong thời gian dài, còn xét nghiệm đường huyết lúc đói cung cấp thông tin cụ thể tại thời điểm xét nghiệm. Cả hai kết quả đều có thể được sử dụng để hỗ trợ bác sĩ và người bệnh điều chỉnh chế độ ăn uống, luyện tập thể dục cũng như chế độ sử dụng thuốc sao cho phù hợp hơn với tình trạng thực tế.
Xét nghiệm HbA1c chủ yếu có giá trị trong việc theo dõi đường huyết và đánh giá kết quả điều trị, không được sử dụng để chẩn đoán ban đầu nhằm phát hiện bệnh đái tháo đường.
Làm thế nào để duy trì HbA1c
Để đưa HbA1c về dưới mức và duy trì ổn định trong thời gian dài, điều quan trọng không nằm ở một lần xét nghiệm hay một vài ngày kiểm soát đường huyết tốt, mà đòi hỏi sự tuân thủ liên tục trong sinh hoạt và điều trị hàng ngày. Người bệnh cần thực hiện nghiêm túc chế độ ăn uống, chế độ tập luyện, sử dụng thuốc theo hướng dẫn và tự theo dõi đường huyết tại nhà.
Việc giữ đường huyết ổn định cần được thực hiện trong thời gian dài và xuyên suốt trong ngày. Chính khả năng kiểm soát đường huyết liên tục trong 24 giờ, thay vì chỉ đạt được một vài giá trị đường huyết tốt ở những thời điểm riêng lẻ, là yếu tố có tác động quan trọng đến việc giảm HbA1c và đưa chỉ số này về mức mục tiêu mong muốn.
