CHUYÊN MỤC TƯ VẤN – TRUYỀN THÔNG – GIÁO DỤC SỨC KHỎE

VỆ SINH THỊ GIÁC VÀ CHĂM SÓC, BẢO VỆ ĐÔI MẮT ĐÚNG CÁCH

Đôi mắt giữ vai trò quan trọng trong học tập, công việc và các hoạt động hằng ngày. Vệ sinh thị giác (VSTG) là việc duy trì những thói quen nhìn, đọc sách, học tập, làm việc với máy tính, sử dụng thiết bị điện tử và sinh hoạt phù hợp nhằm hạn chế tình trạng mỏi mắt, khô mắt hoặc khó chịu khi sử dụng mắt trong thời gian dài, tạo sự thoải mái và góp phần bảo vệ sức khỏe thị giác lâu dài. Bên cạnh việc chăm sóc mắt hằng ngày, mỗi người cần theo dõi thị lực và khám mắt định kỳ để phát hiện sớm tật khúc xạ cũng như các bệnh lý mắt.

Dưới đây là những hướng dẫn thiết thực giúp bạn chủ động vệ sinh thị giác và bảo vệ đôi mắt đúng cách.

1. VỆ SINH THỊ GIÁC KHI HỌC TẬP VÀ LÀM VIỆC

1.1. Áp dụng Quy tắc 20–20–20

Khi đọc sách, học tập, viết hay làm việc với thiết bị điện tử, hãy áp dụng quy tắc 20–20–20:

• Sau mỗi 20 phút nhìn gần, dành ít nhất 20 giây nhìn vào một vật ở xa khoảng 20 feet (tương đương 6 mét).

• Kết hợp nghỉ giải lao, thay đổi tư thế và chớp mắt thường xuyên.

Quy tắc 20–20–20 giúp hình thành thói quen nghỉ ngơi cho mắt và có thể giảm cảm giác mỏi mắt khi nhìn gần kéo dài. 

1.2. Bảo đảm ánh sáng phù hợp

Ánh sáng khi học tập, đọc sách và làm việc cần đủ để nhìn rõ, tránh quá tối hoặc quá chói.

• Tận dụng ánh sáng tự nhiên khi điều kiện cho phép.

• Bố trí đèn chiếu sáng phù hợp với vị trí ngồi và tay thuận.

• Tránh để ánh sáng chiếu trực tiếp vào mắt hoặc tạo bóng đổ lên trang sách.

• Điều chỉnh độ sáng màn hình phù hợp với môi trường xung quanh.

• Hạn chế ánh sáng phản chiếu gây lóa trên màn hình hoặc bề mặt đọc.

Không nên chỉ sử dụng một nguồn sáng chiếu vào sách trong khi toàn bộ căn phòng tối, vì sự chênh lệch ánh sáng có thể gây khó chịu khi nhìn.

1.3. Giữ khoảng cách và tư thế nhìn phù hợp

Tư thế ngồi, khoảng cách nhìn và cách bố trí nơi học tập, làm việc phù hợp giúp tạo sự thoải mái cho mắt, đồng thời hạn chế căng cơ vùng cổ, vai và lưng.

Tư thế ngồi đúng khi học tập và làm việc

• Giữ lưng thẳng: Lưng được nâng đỡ bởi tựa ghế, đầu và cổ ở tư thế tự nhiên; tránh gù lưng hoặc cúi đầu quá mức.

• Giữ tay và vai thoải mái: Vai thả lỏng, cẳng tay được nâng đỡ phù hợp; khuỷu tay có thể tạo góc khoảng 90 độ hoặc hơi mở rộng.

• Đặt bàn chân vững vàng: Bàn chân đặt phẳng trên sàn hoặc bục kê chân; đầu gối ở tư thế thoải mái.

• Điều chỉnh bàn ghế phù hợp: Bàn, ghế và vị trí làm việc cần phù hợp với vóc dáng, giúp duy trì tư thế tự nhiên.

Khoảng cách nhìn phù hợp

Khi đọc sách và học tập:

• Duy trì khoảng cách từ mắt đến sách khoảng 35–40 cm nếu phù hợp với khả năng nhìn và tư thế.

• Tránh đưa sách quá sát mắt, cúi sát mặt vào sách hoặc nằm đọc trong thời gian dài.

• Giữ đầu và cổ thoải mái, bố trí sách vở thuận tiện khi sử dụng.

Khi sử dụng máy tính và thiết bị điện tử:

• Đặt màn hình máy tính ở khoảng cách thường khoảng 50–70 cm, tùy kích thước màn hình và khả năng nhìn.

• Bố trí màn hình sao cho mắt nhìn hơi chếch xuống khi quan sát vùng trung tâm màn hình.

• Điều chỉnh kích thước chữ để dễ đọc, tránh phải cúi sát màn hình.

• Hạn chế phản chiếu và ánh sáng gây lóa; nghỉ giải lao và nhìn xa thường xuyên.

Khi xem tivi:

• Ngồi ở khoảng cách phù hợp với kích thước màn hình và điều kiện quan sát.

• Tránh ngồi quá gần hoặc cố nhìn khi hình ảnh không rõ.

Lưu ý: Các khoảng cách trên để tham khảo, không nên áp dụng cứng nhắc cho tất cả mọi người. Điều quan trọng là duy trì tư thế thoải mái, bố trí nơi học tập và làm việc phù hợp vóc dáng và điều kiện, đồng thời khám mắt khi có biểu hiện nhìn mờ hay mỏi mắt kéo dài.

1.4. Sử dụng thiết bị điện tử hợp lý

Việc nhìn màn hình kéo dài có thể gây mỏi mắt, khô mắt hoặc nhìn mờ thoáng qua ở một số người, đặc biệt khi chớp mắt ít hơn bình thường.

Để hạn chế tình trạng này, hãy:

• Nghỉ giải lao định kỳ, kết hợp nhìn xa và vận động nhẹ.

• Chớp mắt thường xuyên, đầy đủ.

• Điều chỉnh độ sáng, độ tương phản và kích thước chữ phù hợp.

• Tránh để quạt hoặc luồng gió máy lạnh thổi trực tiếp vào mắt.

• Hạn chế sử dụng thiết bị điện tử kéo dài, đặc biệt trước giờ ngủ.

• Duy trì thời gian ngủ đầy đủ và hoạt động thể chất phù hợp với độ tuổi.

Nếu thường xuyên bị khô rát, cộm xốn, nhìn mờ hoặc mỏi mắt kéo dài, nên đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được đánh giá nguyên nhân và hướng dẫn chăm sóc phù hợp.

2. CHĂM SÓC VÀ BẢO VỆ ĐÔI MẮT HẰNG NGÀY

2.1. Tăng cường hoạt động ngoài trời, đặc biệt ở trẻ em

Hoạt động ngoài trời thường xuyên có vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ khởi phát cận thị ở trẻ em.

• Khuyến khích trẻ vui chơi, vận động ngoài trời và cân đối thời gian giữa học tập, nhìn gần và nghỉ ngơi.

• Có thể hướng đến khoảng 2 giờ hoạt động ngoài trời mỗi ngày nếu điều kiện cho phép.

• Bảo đảm an toàn trước ánh nắng và các nguy cơ môi trường.

Đối với trẻ đã mắc cận thị, cần khám chuyên khoa mắt – khúc xạ để được tư vấn các biện pháp kiểm soát tiến triển cận thị phù hợp. Tăng thời gian hoạt động ngoài trời không thay thế việc theo dõi độ cận và điều trị theo chỉ định của bác sĩ.

2.2. Bảo vệ mắt khi hoạt động ngoài trời

Khi tiếp xúc với ánh nắng mạnh, nên sử dụng kính râm có khả năng chống tia cực tím (UV) phù hợp và đội mũ rộng vành khi cần thiết.

• Không nhìn trực tiếp vào mặt trời.

• Không quan sát nhật thực nếu không sử dụng thiết bị quan sát chuyên dụng đạt chuẩn.

2.3. Vệ sinh tay và sử dụng kính tiếp xúc an toàn

Đối với người sử dụng kính tiếp xúc, việc vệ sinh và bảo quản kính đúng cách giúp hạn chế nguy cơ nhiễm trùng và tổn thương mắt.

• Rửa tay bằng xà phòng và lau khô tay trước khi đeo hoặc tháo kính.

• Tuân thủ hướng dẫn vệ sinh, bảo quản và thời gian thay kính.

• Không dùng nước máy hoặc nước bọt để làm sạch kính tiếp xúc.

• Không ngủ, bơi hoặc tắm khi đeo kính tiếp xúc, trừ trường hợp có chỉ định cụ thể của bác sĩ.

• Không tự ý kéo dài thời gian sử dụng kính hoặc dùng dung dịch bảo quản không phù hợp.

Nếu mắt đỏ, đau, sợ ánh sáng hoặc giảm thị lực khi đang sử dụng kính tiếp xúc, cần tháo kính và đi khám mắt sớm để loại trừ các biến chứng có thể ảnh hưởng đến giác mạc.

2.4. Khám mắt định kỳ và nhận biết dấu hiệu bất thường

Khám mắt định kỳ giúp phát hiện tật khúc xạ, theo dõi những thay đổi về thị lực và nhận biết sớm một số bệnh lý mắt ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng.

Trẻ em trong độ tuổi đi học, người có tật khúc xạ, người có tiền sử gia đình mắc bệnh mắt hoặc người thường xuyên có triệu chứng khó chịu ở mắt cần được khám theo lịch phù hợp với tình trạng cụ thể. Lịch khám nên căn cứ vào độ tuổi, kết quả khám trước đó, yếu tố nguy cơ và hướng dẫn của bác sĩ.

Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt, đặc biệt là thuốc chứa corticoid, khi chưa có chỉ định chuyên môn.

Cần đến cơ sở chuyên khoa mắt để được đánh giá khẩn cấp khi có các dấu hiệu sau:

• Đột ngột giảm hoặc mất thị lực.

• Xuất hiện màn đen hoặc vùng tối che khuất một phần tầm nhìn.

• Chớp sáng kèm nhiều đốm đen mới xuất hiện.

• Đau mắt dữ dội, đặc biệt khi kèm đỏ mắt, đau đầu, buồn nôn hoặc nhìn mờ.

Khi mắt đỏ kéo dài, đau nhức, nhìn mờ hoặc xuất hiện các triệu chứng bất thường khác, cần đi khám sớm để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.

3. CHỦ ĐỘNG CHĂM SÓC MẮT – BẢO VỆ THỊ LỰC LÂU DÀI

Bảo vệ đôi mắt bắt đầu từ những thói quen nhỏ mỗi ngày: giữ khoảng cách nhìn phù hợp, bảo đảm ánh sáng đầy đủ, nghỉ giải lao khi nhìn gần, sử dụng thiết bị điện tử hợp lý, tăng cường hoạt động ngoài trời và vệ sinh kính tiếp xúc đúng cách.

Bên cạnh việc chăm sóc mắt tại nhà, mỗi người cần chủ động theo dõi thị lực và khám mắt theo hướng dẫn chuyên môn. Đối với trẻ em, sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cơ sở chuyên khoa mắt có ý nghĩa quan trọng trong việc phát hiện, theo dõi và kiểm soát tật khúc xạ.

Đừng chờ đến khi nhìn mờ mới quan tâm đến sức khỏe mắt. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy chủ động đi khám để được tư vấn và xử trí kịp thời.

CN.KXNK Nguyễn Hồ Ngọc Ánh –

Ảnh minh họa: KTV.KX Phạm Thị Kim Yến

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. American Academy of Ophthalmology (AAO). Basic and Clinical Science Course (BCSC), Section 3: Clinical Optics.

2. Brien Holden Vision Institute Foundation. Refractive Errors Training Package – Student Manual. 2012.

3. Brien Holden Vision Institute Foundation. Spectacle Technician Training Course – Student Manual. 2012.

4. Lê Anh Triết, Lê Thị Kim Châu. Quang học lâm sàng và Khúc xạ mắt. Nhà xuất bản TP. Hồ Chí Minh, 1997.

5. Giáo trình đào tạo Kỹ thuật viên khúc xạ và Bác sĩ khúc xạ nhãn khoa. Tài liệu lưu hành nội bộ, Bệnh viện Mắt.

♡♡♡♡♡♡♡♡♡♡ Hãy đón xem những bài tiếp theo của Khoa Khúc Xạ!

KHOA KHÚC XẠ – BỆNH VIỆN MẮT TP. HCM
280 Điện Biên Phủ, phường Võ Thị Sáu, Quận 3, TP. Hồ Chí Minh 
☏ 028 393 25521
✉ khoakhucxa.bvmtphcm@gmail.com
facebook.com/KhoaKhucXaBenhVienMatTP.HCM

♡♡♡♡♡♡♡♡♡♡